Dùng bao nhiêu đá gel để bảo quản vaccine?

Không có một số lượng hoặc tỷ lệ đá gel cố định áp dụng cho mọi chuyến vận chuyển vaccine. Số lượng vật liệu làm lạnh phải được xác định theo hướng dẫn của nhà sản xuất hòm lạnh hoặc phích vaccine, dựa trên:

• Model và dung tích của thiết bị vận chuyển;
• Loại, kích thước và nhiệt độ chuẩn bị của túi giữ lạnh;
• Yêu cầu nhiệt độ của từng loại vaccine;
• Khối lượng vaccine cần vận chuyển;
• Thời gian và quãng đường di chuyển;
• Nhiệt độ môi trường dự kiến;
• Cách bố trí vật liệu làm lạnh trong thùng;
• Tần suất mở nắp trong quá trình sử dụng.

Vì vậy, không nên áp dụng các công thức truyền miệng như “một kilogram đá gel cho hai kilogram vaccine” hoặc tự tăng thêm túi gel để kéo dài thời gian giữ lạnh. Việc dùng quá ít có thể khiến nhiệt độ tăng cao, trong khi dùng quá nhiều hoặc bố trí sai có thể làm đông lạnh vaccine.

Theo WHO, khoang chứa vaccine của hòm lạnh được xác định khi thiết bị đã được lắp đủ số lượng túi làm lạnh theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Đây cũng là cấu hình dùng để xác định thời gian giữ lạnh công bố của sản phẩm. Vì vậy, cách an toàn nhất là sử dụng đúng loại, đúng số lượng và đúng vị trí được quy định trong tài liệu kỹ thuật của hòm hoặc phích vaccine.

Đá gel, bình tích lạnh và PCM có giống nhau không?

Trong thực tế, “đá gel” thường được dùng như tên gọi chung cho nhiều loại túi hoặc bình giữ lạnh. Tuy nhiên, các sản phẩm này không hoàn toàn giống nhau:

• Bình tích lạnh chứa nước: Là hộp kín được đổ nước và có thể sử dụng dưới dạng đông lạnh, đã điều kiện hóa, làm mát hoặc làm ấm tùy quy trình.
• Túi gel: Chứa hỗn hợp dạng gel và thường được sản xuất sẵn. Nhiệt độ chuyển pha và khả năng giữ lạnh có thể khác nhau giữa các sản phẩm.
• Vật liệu chuyển pha – PCM: Được thiết kế để duy trì một khoảng nhiệt độ xác định, chẳng hạn PCM được điều kiện ở khoảng 4–5°C.
• Túi làm lạnh từ kiện hàng của nhà cung cấp: Được thiết kế cho cấu hình vận chuyển ban đầu và không nên tự ý tái sử dụng cho chuyến vận chuyển khác.

WHO sử dụng thuật ngữ chung là “coolant pack” – vật chứa kín, chuyên dụng và có chất làm lạnh bên trong. WHO PQS quy định các kích thước bình tích lạnh tiêu chuẩn gồm 0,3 lít, 0,4 lít và 0,6 lít; kích thước phải tương thích với từng hòm lạnh hoặc phích vaccine.

Cách xác định số lượng đá gel phù hợp

Để biết chính xác cần dùng bao nhiêu túi giữ lạnh, cơ sở y tế nên thực hiện theo trình tự sau:

1. Kiểm tra yêu cầu bảo quản của vaccine

Trước tiên, cần xác định dải nhiệt độ vận chuyển theo nhãn và hướng dẫn của nhà sản xuất. Nhiều vaccine cần được duy trì trong khoảng 2–8°C, nhưng một số loại có yêu cầu đông lạnh hoặc âm sâu riêng.

Không được tự ý áp dụng quy trình 2–8°C cho tất cả vaccine.

2. Xác định model hòm hoặc phích vaccine

Kiểm tra tài liệu kỹ thuật để biết:

• Loại bình tích lạnh tương thích;
• Dung tích của mỗi bình;
• Số lượng bình cần lắp;
• Vị trí đặt từng bình;
• Cách chuẩn bị hoặc điều kiện hóa;
• Thời gian giữ lạnh đã được thử nghiệm;
• Khoảng nhiệt độ môi trường sử dụng.

Nếu tài liệu của hòm quy định sử dụng bốn bình 0,6 lít thì phải dùng đúng cấu hình này. Không nên thay bằng nhiều túi nhỏ hoặc ít túi lớn hơn nếu chưa được nhà sản xuất xác nhận.

3. Đánh giá thời gian và điều kiện vận chuyển

Thời gian giữ lạnh phụ thuộc vào cấu hình đóng gói đã được thẩm định. Không có quy định chung rằng mọi thùng nhỏ đều giữ được 8–12 giờ hoặc mọi hòm lớn đều giữ được 24–48 giờ.

Nếu thời gian vận chuyển dự kiến vượt quá thời gian giữ lạnh công bố, cần:

• Chọn hòm có thời gian giữ lạnh dài hơn;
• Sử dụng tủ lạnh vaccine di động;
• Bố trí điểm trung chuyển đạt yêu cầu;
• Hoặc sử dụng phương tiện lạnh chuyên dụng.

Không nên chỉ bổ sung thêm đá gel vào một cấu hình chưa được kiểm chứng.

4. Thực hiện thử nghiệm trước khi vận chuyển thực tế

Với tuyến đường mới hoặc cách đóng gói mới, nên tiến hành chạy thử bằng tải mô phỏng và thiết bị ghi nhiệt độ. Kết quả thử nghiệm giúp đánh giá liệu nhiệt độ tại vị trí đặt vaccine có được duy trì ổn định trong toàn bộ hành trình hay không.

Khi nào nên sử dụng đá gel hoặc bình tích lạnh?

Vật liệu làm lạnh có thể được sử dụng trong các trường hợp:

• Vận chuyển vaccine giữa kho và cơ sở tiêm chủng;
• Tổ chức buổi tiêm chủng lưu động;
• Đưa vaccine đến khu vực chưa có nguồn điện ổn định;
• Vận chuyển vaccine từ cơ sở tuyến trên xuống tuyến dưới;
• Di chuyển tạm thời vaccine khi tủ bảo quản gặp sự cố;
• Sử dụng trong hòm lạnh hoặc phích vaccine có cấu hình đã được thẩm định.

Đối với vận chuyển thông thường, CDC ưu tiên tủ lạnh vaccine di động hoặc hòm vận chuyển cùng cấu hình đóng gói đã được kiểm chứng. Mỗi thiết bị vận chuyển phải có thiết bị theo dõi nhiệt độ đi kèm.

Khi nào không nên sử dụng đá gel?

Không nên sử dụng đá gel trong các trường hợp sau:

• Túi gel không rõ nguồn gốc hoặc không có thông số nhiệt;
• Hộp giữ lạnh thực phẩm chưa được đánh giá khả năng duy trì nhiệt độ;
• Không biết số lượng và cách bố trí phù hợp với hòm lạnh;
• Túi bị thủng, rách, nứt hoặc rò rỉ;
• Không có thiết bị ghi nhiệt độ trong thùng;
• Dùng đá gel để thay thế tủ bảo quản vaccine lâu dài;
• Tự ý tái sử dụng túi làm lạnh từ kiện hàng của nhà sản xuất hoặc nhà phân phối.

Đặc biệt, CDC cảnh báo không sử dụng túi gel đông lạnh hoặc túi làm lạnh lấy từ kiện hàng để đóng gói vaccine bảo quản lạnh. Những túi này vẫn có thể làm đông vaccine ngay cả khi đã được để ngoài cho đến lúc xuất hiện hiện tượng “đổ mồ hôi”.

Có cần điều kiện hóa đá gel trước khi sử dụng không?

Câu trả lời phụ thuộc vào loại vật liệu làm lạnh và cấu tạo của hòm.

Với một số hệ thống dùng bình tích lạnh chứa nước, nhà sản xuất có thể yêu cầu điều kiện hóa bình trước khi xếp cùng vaccine nhạy cảm với đông lạnh. Trong khi đó, hòm có công nghệ chống đông có thể được thiết kế để sử dụng bình đông hoàn toàn theo một cấu hình riêng.

Không nên mặc định rằng mọi túi gel chỉ cần để ngoài cho “đổ mồ hôi” là có thể sử dụng an toàn. CDC lưu ý rằng túi gel đông lạnh vẫn có khả năng làm đông vaccine sau khi được điều kiện hóa.

Người sử dụng cần tuân thủ đúng hướng dẫn của:

1. Nhà sản xuất vaccine;
2. Nhà sản xuất hòm hoặc phích vaccine;
3. Chương trình tiêm chủng và quy trình nội bộ của đơn vị.

Cách đóng gói vaccine an toàn

Một quy trình đóng gói cơ bản gồm các bước:

1. Kiểm tra tình trạng, hạn dùng và yêu cầu nhiệt độ của vaccine.
2. Chuẩn bị hòm lạnh sạch, khô, nguyên vẹn và kín nắp.
3. Chuẩn bị đúng loại và số lượng vật liệu làm lạnh theo hướng dẫn.
4. Xếp các túi hoặc bình vào đúng vị trí quy định.
5. Sử dụng lớp ngăn cách nếu cấu hình yêu cầu, tránh để vaccine nhạy đông tiếp xúc trực tiếp với bề mặt quá lạnh.
6. Đặt vaccine trong khoang chứa được chỉ định.
7. Đặt đầu dò của thiết bị ghi nhiệt độ gần vaccine.
8. Đóng kín nắp và hạn chế mở trong quá trình vận chuyển.
9. Cố định hòm trên phương tiện, tránh ánh nắng và nguồn nhiệt.
10. Kiểm tra dữ liệu nhiệt độ khi giao nhận và chuyển vaccine ngay vào tủ bảo quản phù hợp.

CDC khuyến nghị sử dụng thiết bị theo dõi nhiệt độ liên tục, ưu tiên data logger có khả năng ghi nhiệt độ thấp nhất và cao nhất. Đầu dò nên đặt gần vaccine và mỗi hòm vận chuyển cần có thiết bị theo dõi riêng.

Những rủi ro khi sử dụng đá gel bảo quản vaccine

Vaccine bị đông lạnh

Đây là rủi ro nghiêm trọng khi sử dụng túi gel quá lạnh, dùng quá nhiều hoặc để vaccine tiếp xúc trực tiếp với vật liệu làm lạnh. Một số vaccine dạng lỏng có tá dược có thể mất hiệu lực vĩnh viễn sau khi bị đông lạnh.

Nhiệt độ tăng quá giới hạn

Dùng không đủ túi giữ lạnh, mở nắp nhiều lần hoặc vận chuyển lâu hơn thời gian giữ lạnh đã công bố có thể khiến nhiệt độ vượt ngưỡng bảo quản.

Sai lệch do cấu hình chưa được thẩm định

Cùng một lượng đá gel nhưng sử dụng trong hai loại hòm khác nhau có thể tạo ra kết quả hoàn toàn khác nhau. Khả năng cách nhiệt, khoảng trống, tải vaccine và vị trí đặt túi đều ảnh hưởng đến nhiệt độ thực tế.

Túi gel bị rò rỉ

Túi bị rách hoặc nứt có thể làm ướt, bẩn bao bì vaccine và ảnh hưởng đến quá trình giao nhận. Cần loại bỏ túi hỏng và thay bằng sản phẩm phù hợp với cấu hình được phê duyệt.

Bỏng lạnh cho người thao tác

Vật liệu vừa lấy khỏi tủ đông có thể gây tổn thương da. Nhân viên cần sử dụng găng tay bảo hộ khi thao tác với bình hoặc túi đông lạnh.

Không có dữ liệu nhiệt độ

Nếu không sử dụng data logger, đơn vị tiếp nhận sẽ không có đủ căn cứ để đánh giá vaccine có bị quá nóng hoặc quá lạnh trong hành trình hay không.

Xử lý thế nào khi nhiệt độ vượt ngưỡng?

Khi thiết bị theo dõi ghi nhận nhiệt độ nằm ngoài giới hạn của nhà sản xuất:

1. Không sử dụng vaccine và không tự ý loại bỏ.
2. Dán nhãn “Không sử dụng – có sai lệch nhiệt độ”.
3. Cách ly vaccine khỏi các lô đang sử dụng.
4. Tiếp tục bảo quản vaccine ở nhiệt độ được khuyến cáo.
5. Tải và lưu toàn bộ dữ liệu từ thiết bị ghi nhiệt độ.
6. Ghi nhận thời gian, nhiệt độ thấp nhất, cao nhất và thời gian vượt ngưỡng.
7. Liên hệ nhà sản xuất, nhà cung cấp hoặc đơn vị chuyên môn để đánh giá khả năng tiếp tục sử dụng.

CDC cũng khuyến cáo không vứt bỏ ngay vaccine gặp sai lệch nhiệt độ; cần cách ly, ghi nhận sự cố và chờ đánh giá dựa trên mức độ cũng như thời gian phơi nhiễm.

Đá gel có thay thế được tủ bảo quản vaccine không?

Không. Đá gel, bình tích lạnh và hòm lạnh chỉ là giải pháp vận chuyển hoặc bảo quản tạm thời trong thời gian được thiết bị xác nhận.

Khi vaccine đến điểm nhận, cần kiểm tra nhiệt độ và chuyển ngay vào tủ bảo quản vaccine chuyên dụng. Không nên dùng hòm lạnh như một thiết bị bảo quản thường xuyên nếu nhà sản xuất không thiết kế và thẩm định cho mục đích đó.

Câu hỏi thường gặp

Một hòm 10 lít cần bao nhiêu đá gel?

Không thể xác định chỉ dựa trên dung tích 10 lít. Cần biết model hòm, kích thước túi giữ lạnh, loại vaccine, tải thực tế, nhiệt độ môi trường và thời gian vận chuyển. Hãy sử dụng số lượng được ghi trong tài liệu của nhà sản xuất hòm.

Có nên cho thêm đá gel để giữ lạnh lâu hơn không?

Không nên tự ý thêm. Vật liệu làm lạnh bổ sung có thể chiếm diện tích chứa vaccine, thay đổi luồng nhiệt và làm tăng nguy cơ đông lạnh.

Có thể dùng túi gel giữ lạnh thực phẩm không?

Không nên dùng nếu sản phẩm chưa được đánh giá cho vận chuyển vaccine và không có dữ liệu về nhiệt độ chuyển pha, khả năng giữ lạnh hoặc cấu hình đóng gói.

Có bắt buộc dùng data logger không?

Thiết bị theo dõi nhiệt độ là thành phần thiết yếu của quá trình vận chuyển. Data logger giúp ghi lại diễn biến nhiệt độ trong toàn bộ hành trình và cung cấp căn cứ xử lý khi có sai lệch.

Kết luận

Số lượng đá gel dùng để bảo quản vaccine không được tính bằng một tỷ lệ chung. Mỗi chuyến vận chuyển phải sử dụng đúng hòm lạnh, đúng loại vật liệu làm lạnh, đúng số lượng và đúng cách bố trí đã được nhà sản xuất hướng dẫn hoặc thẩm định.

Bên cạnh đó, cần sử dụng thiết bị ghi nhiệt độ liên tục, hạn chế mở nắp và chuẩn bị phương án dự phòng. Việc tuân thủ đúng cấu hình đóng gói quan trọng hơn việc cố gắng sử dụng thật nhiều đá gel.

THÔNG TIN LIÊN HỆ BAOQUANLANHYTE.VN

Baoquanlanhyte.vn – Giải pháp bảo quản lạnh y tế chuyên nghiệp

Địa chỉ: Tòa nhà B4 Kim Liên, phường Kim Liên, thành phố Hà Nội

Hotline/Zalo: 0926 738 666

Tiktok: https://www.tiktok.com/@thietbibaoquanlanhyte

Facebook: https://www.facebook.com/orimed.vn?

Website: Baoquanlanhyte.vn