Có nên để vaccine tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh không?
Không nên để vaccine tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh, bình tích lạnh đông cứng hoặc vật liệu làm lạnh có nhiệt độ quá thấp, trừ khi cấu hình đóng gói của thiết bị được nhà sản xuất hướng dẫn rõ ràng cho phép.
Vaccine là chế phẩm sinh học nhạy cảm với nhiệt độ. Nhiều loại vaccine bảo quản lạnh cần được duy trì trong khoảng +2°C đến +8°C, nhưng yêu cầu cụ thể phải tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Đặt vaccine trực tiếp lên đá hoặc sát bình tích lạnh vừa lấy từ tủ đông có thể khiến nhiệt độ tại bề mặt tiếp xúc xuống dưới giới hạn cho phép. Điều này làm tăng nguy cơ đóng băng, đặc biệt đối với các vaccine nhạy cảm với đông băng.
Vì vậy, bảo quản vaccine không có nghĩa là “càng lạnh càng tốt”. Điều quan trọng là duy trì vaccine trong đúng dải nhiệt độ quy định trong toàn bộ quá trình bảo quản và vận chuyển.
Vì sao không nên đặt vaccine trực tiếp lên đá lạnh?
Nguy cơ làm đông băng vaccine
Đá đang tan có nhiệt độ khoảng 0°C, trong khi bình tích lạnh vừa lấy khỏi tủ đông có thể có nhiệt độ thấp hơn đáng kể. Nếu vaccine tiếp xúc trực tiếp với nguồn lạnh này, nhiệt độ cục bộ có thể giảm xuống dưới 0°C.
Các vaccine nhạy cảm với đông băng, đặc biệt là nhiều vaccine có chứa tá dược muối nhôm, có thể bị ảnh hưởng không thể phục hồi sau khi đóng băng. Quá trình đông băng có thể làm thay đổi cấu trúc vật lý của vaccine và làm giảm hiệu lực của sản phẩm.
Một số vaccine thường được xem là nhạy cảm với đông băng gồm:
• Vaccine viêm gan B;
• Vaccine có thành phần bạch hầu, uốn ván hoặc ho gà;
• Một số vaccine Hib;
• Vaccine HPV;
• Vaccine phế cầu liên hợp;
• Một số vaccine phối hợp có chứa thành phần hấp phụ.
Danh sách trên chỉ mang tính tham khảo. Cần kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng và yêu cầu bảo quản của từng sản phẩm cụ thể.
Nhiệt độ trong hòm lạnh không hoàn toàn đồng đều
Nhiệt độ tại các vị trí sát bình tích lạnh thường thấp hơn nhiệt độ ở giữa khoang chứa. Vì vậy, ngay cả khi thiết bị theo dõi ghi nhận nhiệt độ trung bình nằm trong giới hạn, vaccine đặt sát nguồn lạnh vẫn có thể chịu nhiệt độ thấp hơn mức cho phép.
Rủi ro càng cao khi:
- Bình tích lạnh vừa được lấy trực tiếp từ tủ đông;
- Vaccine chạm vào bình tích lạnh hoặc thành lạnh của hòm;
- Không có lớp ngăn cách;
- Hòm chứa quá chật;
- Đầu dò nhiệt độ đặt xa vaccine;
- Sử dụng túi gel hoặc vật liệu làm lạnh không đúng cấu hình;
- Không theo dõi nhiệt độ liên tục trong quá trình vận chuyển.
Tổn thương do đông băng có thể khó nhận biết
Vaccine từng bị đông băng không phải lúc nào cũng có biểu hiện bất thường rõ ràng bằng mắt thường. Do đó, không thể chỉ quan sát lọ vaccine để khẳng định sản phẩm còn sử dụng được.
Khi nghi ngờ vaccine đã bị đông băng hoặc chịu nhiệt độ ngoài giới hạn, cần cách ly sản phẩm và thực hiện đánh giá theo quy trình chuyên môn. Không được tự ý sử dụng hoặc tiêu hủy vaccine khi chưa có kết luận của đơn vị có thẩm quyền.
Vaccine cần được bảo quản ở nhiệt độ nào?
Nhiều vaccine dùng trong tiêm chủng thông thường được bảo quản trong khoảng +2°C đến +8°C, với mục tiêu kiểm soát thường đặt gần +5°C. Tuy nhiên, đây không phải yêu cầu áp dụng cho tất cả vaccine.
Tùy từng sản phẩm, nhà sản xuất có thể quy định:
• Bảo quản lạnh ở +2°C đến +8°C;
• Bảo quản đông lạnh;
• Bảo quản ở nhiệt độ âm sâu;
• Cho phép một khoảng thời gian nhất định ở nhiệt độ khác;
• Có yêu cầu riêng trước và sau khi hoàn nguyên.
Vì vậy, cơ sở bảo quản phải căn cứ vào nhãn, tờ hướng dẫn sử dụng, hồ sơ sản phẩm và quy trình chuyên môn tương ứng. Không nên áp dụng một dải nhiệt độ duy nhất cho mọi loại vaccine.
Bảo quản vaccine với bình tích lạnh như thế nào cho đúng?
Sử dụng hòm lạnh hoặc phích vaccine phù hợp
Nên sử dụng hòm lạnh, phích vaccine hoặc hệ thống đóng gói được thiết kế và đánh giá cho mục đích vận chuyển vaccine.
Khi lựa chọn thiết bị, cần xem xét:
- Dung tích chứa vaccine;
- Loại và số lượng bình tích lạnh;
- Cách bố trí bình trong hòm;
- Thời gian duy trì nhiệt độ;
- Nhiệt độ môi trường vận chuyển;
- Khả năng bảo vệ vaccine khỏi đông băng;
- Khối lượng khi đóng đủ tải;
- Yêu cầu đối với thiết bị theo dõi nhiệt độ.
Không nên lấy thời gian giữ lạnh của một model để áp dụng cho model khác. Hiệu năng nhiệt phụ thuộc vào cấu tạo thiết bị, tải vaccine và cấu hình bình tích lạnh được sử dụng.
Chuẩn bị bình tích lạnh đúng hướng dẫn
Với hòm lạnh thông thường sử dụng bình nước đông lạnh, bình có thể cần được điều hòa trước khi xếp vaccine nhạy cảm với đông băng.
Điều hòa bình tích lạnh là quá trình để bình đông lạnh ở nhiệt độ môi trường cho đến khi:
- Bề mặt bình xuất hiện nước;
- Phần băng bên trong bắt đầu tách khỏi thành bình;
- Khi lắc có thể nghe hoặc cảm nhận khối băng chuyển động.
Không nên tự dùng nước nóng hoặc nguồn nhiệt mạnh để làm tan bình vì có thể khiến trạng thái các bình không đồng đều và khó kiểm soát.
Quan trọng hơn, không phải mọi loại bình tích lạnh đều cần điều hòa. Một số hòm lạnh chống đông sử dụng bình tích lạnh đông hoàn toàn hoặc vật liệu chuyển pha theo cấu hình riêng. Người sử dụng phải tuân thủ tài liệu của đúng model, không tự thay đổi loại bình hoặc cách chuẩn bị.
Tạo lớp ngăn cách phù hợp
Nếu cấu hình của hòm yêu cầu, cần đặt lớp ngăn cách giữa vaccine và bình tích lạnh nhằm hạn chế tiếp xúc trực tiếp với bề mặt quá lạnh.
Lớp ngăn cách có thể là:
- Vách ngăn đi kèm hòm lạnh;
- Khay chứa vaccine;
- Tấm cách nhiệt chuyên dụng;
- Vật liệu đóng gói được quy định trong quy trình đã thẩm định.
Không tự ý sử dụng giấy, vải, xốp hoặc vật liệu khác nếu chưa biết chúng ảnh hưởng như thế nào đến hiệu năng nhiệt của cấu hình đóng gói.
Xếp vaccine đúng vị trí
Vaccine phải được đặt trong khoang chứa được thiết kế riêng, không chạm trực tiếp vào bình tích lạnh hoặc thành hòm nếu hướng dẫn không cho phép.
Khi sắp xếp cần:
- Kiểm tra hòm, nắp, gioăng và bình tích lạnh.
- Chuẩn bị bình theo đúng hướng dẫn của model.
- Đặt bình vào đúng số lượng và vị trí quy định.
- Sử dụng vách ngăn hoặc khay chứa đi kèm.
- Đặt vaccine trong bao bì nguyên vẹn ở khoang trung tâm.
- Không nén hoặc xếp vaccine quá chặt.
- Đặt đầu dò nhiệt độ gần vaccine.
- Đóng nắp và hạn chế mở hòm trong hành trình.
Không nên tự ý tăng số lượng bình tích lạnh với suy nghĩ rằng càng nhiều bình thì hòm càng giữ lạnh lâu. Thay đổi số lượng hoặc vị trí bình có thể làm tăng nguy cơ đông băng và thay đổi hiệu năng của toàn bộ hệ thống.
Có được dùng đá viên để vận chuyển vaccine không?
Không nên đổ đá viên trực tiếp vào khoang chứa vaccine. Nước đá tan có thể làm ướt bao bì, ảnh hưởng đến nhãn và tạo ra các vùng nhiệt độ không đồng đều.
Đối với vận chuyển thường quy, nên sử dụng:
- Hòm lạnh hoặc phích vaccine chuyên dụng;
- Bình tích lạnh đúng loại;
- Cấu hình đóng gói đã được đánh giá;
- Thiết bị ghi nhiệt độ trong suốt hành trình.
Trong trường hợp khẩn cấp, một hệ thống đóng gói bằng thùng cách nhiệt và chai nước đông lạnh đã điều hòa chỉ nên được sử dụng khi có hướng dẫn cụ thể từ cơ quan chuyên môn. Không nên tự thiết kế cấu hình dựa trên kinh nghiệm cảm tính.
Có cần sử dụng data logger khi vận chuyển vaccine không?
Có. Mỗi hòm vận chuyển nên có thiết bị theo dõi nhiệt độ phù hợp, ưu tiên data logger có khả năng ghi và lưu dữ liệu trong toàn bộ hành trình.
Đầu dò nên được đặt:
• Gần vaccine;
• Ở vị trí đại diện cho nhiệt độ của sản phẩm;
• Không tiếp xúc trực tiếp với bình tích lạnh;
• Không áp sát thành hoặc đáy hòm nếu tài liệu không yêu cầu;
• Không đặt tại vị trí dễ bị dịch chuyển khi vận chuyển.
Trước khi đóng hòm cần kiểm tra:
• Thiết bị đang hoạt động;
• Pin còn đủ;
• Ngày giờ được cài đặt chính xác;
• Chu kỳ ghi phù hợp;
• Cảnh báo nhiệt độ được thiết lập đúng;
• Thiết bị có tình trạng hiệu chuẩn phù hợp.
Nhiệt kế chỉ hiển thị nhiệt độ tại thời điểm quan sát không thể cung cấp đầy đủ lịch sử của hành trình. Data logger giúp xác định nhiệt độ cao nhất, thấp nhất, thời gian vượt giới hạn và thời điểm xảy ra sai lệch.
Những sai lầm thường gặp khi vận chuyển vaccine
- Đặt vaccine trực tiếp lên đá hoặc bình tích lạnh đông cứng;
- Cho rằng vaccine càng lạnh thì càng an toàn;
- Dùng túi gel giữ lạnh thực phẩm không rõ đặc tính nhiệt;
- Tự ý thêm nhiều bình tích lạnh;
- Không sử dụng vách ngăn;
- Dùng sai loại bình so với cấu hình của hòm;
- Điều hòa mọi loại bình tích lạnh theo cùng một cách;
- Xếp vaccine sát thành hoặc đáy hòm;
- Đặt đầu dò trực tiếp lên bình tích lạnh;
- Không sử dụng thiết bị ghi nhiệt độ;
- Mở hòm nhiều lần trong quá trình vận chuyển;
- Đánh giá nhiệt độ bằng cảm giác;
- Tự ý sử dụng hoặc tiêu hủy vaccine khi có sai lệch nhiệt độ.
Cách lựa chọn hòm lạnh vận chuyển vaccine
Hiệu năng nhiệt được công bố rõ ràng
Thiết bị cần có tài liệu kỹ thuật thể hiện thời gian duy trì nhiệt độ trong điều kiện thử nghiệm cụ thể. Không nên chọn sản phẩm chỉ dựa trên quảng cáo “giữ lạnh nhiều giờ” mà không có cấu hình và điều kiện thử nghiệm.
WHO duy trì danh mục thiết bị hòm lạnh và phích vaccine thuộc nhóm E004. Thông tin sản phẩm có thể bao gồm dung tích vaccine, thời gian giữ lạnh, số lượng bình tích lạnh và khả năng bảo vệ chống đông.
Dung tích phù hợp
Cần lựa chọn dung tích dựa trên:
- Số lượng và kích thước vaccine;
- Bao bì vận chuyển;
- Thời gian hành trình;
- Số lượng bình tích lạnh;
- Thiết bị theo dõi nhiệt độ;
- Nhu cầu dự phòng.
Không nên xếp vượt dung tích thiết kế hoặc loại bỏ bớt bình tích lạnh để tăng chỗ chứa vaccine.
Có khả năng phòng ngừa đông băng
Với vaccine nhạy cảm với đông băng, nên ưu tiên thiết bị có cấu hình giúp hạn chế tiếp xúc với bề mặt quá lạnh. Một số model có hàng rào chống đông hoặc thiết kế sử dụng vật liệu tích trữ nhiệt chuyên dụng.
Tuy nhiên, tính năng chống đông chỉ có hiệu quả khi thiết bị được sử dụng đúng loại bình, đúng số lượng và đúng cách xếp đã được hướng dẫn.
Phù hợp với quãng đường vận chuyển
Phích vaccine nhỏ có thể phù hợp với lượng vaccine ít và hành trình ngắn. Hòm lạnh dung tích lớn phù hợp hơn với lô hàng lớn hoặc thời gian vận chuyển dài.
Nếu thời gian vận chuyển vượt quá hiệu năng được công bố của hòm, cần lựa chọn hệ thống đóng gói khác hoặc sử dụng phương tiện lạnh chuyên dụng.
Câu hỏi thường gặp
Vaccine có thể chạm vào bình tích lạnh đã điều hòa không?
Không nên mặc định rằng vaccine có thể tiếp xúc trực tiếp với bình đã điều hòa. Vaccine vẫn cần được xếp theo đúng cấu hình của hòm, bao gồm khay chứa và vách ngăn nếu có.
Có thể bọc vaccine bằng túi nylon rồi đặt lên đá không?
Không. Túi nylon chủ yếu chống ẩm, không tạo ra lớp cách nhiệt đủ để bảo vệ vaccine khỏi bề mặt quá lạnh.
Bình tích lạnh phải để ngoài bao lâu trước khi sử dụng?
Không có một khoảng thời gian cố định. Thời gian điều hòa phụ thuộc vào kích thước bình, nhiệt độ đông ban đầu và nhiệt độ môi trường. Cần đánh giá bằng trạng thái của bình và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.
Tất cả vaccine đều bị hỏng khi nhiệt độ xuống dưới 0°C phải không?
Không. Mức độ nhạy cảm với đông băng khác nhau giữa các vaccine. Tuy nhiên, bất kỳ trường hợp nào nhiệt độ vượt giới hạn bảo quản của nhà sản xuất đều phải được ghi nhận và đánh giá trước khi tiếp tục sử dụng.
Hòm còn lạnh có nghĩa vaccine vẫn an toàn không?
Không. Cảm giác “còn lạnh” không cho biết vaccine có từng bị đông băng hoặc vượt quá +8°C hay không. Chỉ dữ liệu từ thiết bị theo dõi phù hợp mới cung cấp căn cứ để đánh giá hành trình nhiệt độ.
Kết luận
Không nên để vaccine tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh hoặc bình tích lạnh đông cứng. Nguồn lạnh quá mức có thể tạo ra các vùng nhiệt độ dưới giới hạn cho phép và làm hỏng vaccine nhạy cảm với đông băng.
Để vận chuyển vaccine an toàn, cần sử dụng hòm lạnh hoặc phích vaccine phù hợp, chuẩn bị bình tích lạnh theo đúng hướng dẫn của từng model, bố trí lớp ngăn cách cần thiết và theo dõi nhiệt độ bằng data logger trong toàn bộ hành trình.
Khi phát hiện sai lệch nhiệt độ, không tự ý sử dụng hoặc tiêu hủy vaccine. Sản phẩm phải được cách ly, tiếp tục bảo quản đúng điều kiện và chờ đánh giá từ nhà sản xuất hoặc đơn vị chuyên môn.
Việc tuân thủ đúng cấu hình đóng gói và yêu cầu bảo quản của từng loại vaccine là yếu tố quan trọng để duy trì chuỗi lạnh, bảo vệ chất lượng sản phẩm và bảo đảm an toàn tiêm chủng.
THÔNG TIN LIÊN HỆ BAOQUANLANHYTE.VN
Baoquanlanhyte.vn – Giải pháp bảo quản lạnh y tế chuyên nghiệp
Địa chỉ: Tòa nhà B4 Kim Liên, phường Kim Liên, thành phố Hà Nội
Hotline/Zalo: 0926 738 666
Tiktok: https://www.tiktok.com/@thietbibaoquanlanhyte
Facebook: https://www.facebook.com/orimed.vn?
Website: Baoquanlanhyte.vn